Bất thường trong cái bình thường
Những hệ lụy từ việc kết hôn với người nước ngoài đã gây bức xúc ở nhiều làng quê êm đềm ở Hải Phòng trong một thời gian. Nó không chỉ làm mất sự cân bằng tự nhiên tỷ lệ giữa nam và nữ, thiếu hụt lực lượng lao động mà còn làm bào mòn những giá trị văn hóa, ảnh hưởng xấu tới hình ảnh người phụ nữ Việt Nam. Đứng trước thực trạng ấy, các cấp hội phụ nữ Hải Phòng đã vào cuộc.
Thực tế cho thấy tại Hải Phòng, phụ nữ kết hôn với người nước ngoài đã có ở tất cả 13/13 quận, huyện, thị. UBND xã, phường vẫn tiếp tục niêm yết thông báo công khai danh sách những cô gái chuẩn bị lấy chồng nước ngoài. Danh sách cũ chưa kịp gỡ xuống, danh sách khác tiếp tục dán lên.
Phó Chủ tịch thường trực Hội LHPN Hải Phòng, Phạm Thị Yến thẳng thắn: “Chúng tôi cho rằng việc lấy chồng ngoại quốc là điều không có gì bất thường trong phát triển, hội nhập. Ước mơ có một cuộc sống tốt đẹp hơn cho bản thân và gia đình của phụ nữ là hoàn toàn chính đáng.”
Bà Yến nhận xét: “Vấn đề này chỉ trở nên bất bình thường khi quá nhiều, quá nhanh, hôn nhân khập khiễng về tuổi tác, trình độ; lợi dụng việc kết hôn như một phương tiện để ra nước ngoài, trở thành miếng mồi ngon để bọn tội phạm biến thành món hàng mua, bán...”
Khi ấy, các cấp hội phụ nữ sẽ can thiệp. Nhưng can thiệp ở mức độ nào là phù hợp khi đó là hôn nhân hợp pháp? Bà Yến lý giải sự “hỗ trợ can thiệp” đó với ý nghĩa “giảm thiểu rủi ro cho chị em quyết định di cư được an toàn hơn, mở rộng vòng tay đón nhận, trợ giúp các chị không may mắn trở về.”
Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Đại Hợp, Bùi Thị Út thừa nhận: “Những trường hợp này đều kết hôn và xuất cảnh hợp pháp, nên nếu đưa việc tuyên truyền theo Đề án phòng chống buôn bán phụ nữ với các chị em là không đúng đối tượng. Vấn đề là cần giảm thiểu sự rủi ro cho các phụ nữ lấy chồng nước ngoài".
Ngay trước trụ sở Hội LHPN Hải Phòng là Trung tâm tư vấn pháp luật, được xây dựng từ năm 2005, đúng lúc Hải Phòng rộ lên làn sóng lấy chồng nước ngoài. Kể từ đó, Trung tâm đã tư vấn cho gần sáu nghìn trường hợp hôn nhân có yếu tố nước ngoài và trở thành địa chỉ tin cậy cho nhiều phụ nữ ở Hải Phòng.
Chỉ trong vòng 30 phút, đã có bốn cô gái độ tuổi từ 20 đến 24, tới từ huyện Thủy Nguyên và Tiên Lãng đến xin tư vấn. Em Nguyễn Thị H (xã Ngũ Lão, Thủy Nguyên) cho biết, sau khi được hội phụ nữ xã tư vấn, em vẫn quyết định lên Trung tâm để tìm hiểu kỹ hơn về đất nước, phong tục tập quán của đất nước Hàn Quốc, nơi em chuẩn bị sang vào tháng 12 tới.
Chị Phạm Thị Thúy Hải, tư vấn viên cho biết, điều các em quan tâm và được tư vấn là :các quy định cần thiết về Hôn nhân gia đình và kết hôn có yếu tố nước ngoài, hôn nhân tự nguyện và tiến bộ; kiến thức về văn hóa, phong tục tập quán nước sở tại; Địa chỉ đại sứ quán Việt Nam tại một số nước cũng như số điện thoại khẩn cấp hỗ trợ phụ nữ di trú do các chuyên gia Việt Nam sẵn sàng tư vấn 24/24 giờ, số điện thoại của cảnh sát...
“Đã có một số trường hợp xin rút hồ sơ, không lấy chồng nước ngoài, sau khi được nghe tư vấn rồi đấy” – chị Hải nói.
Đối với nạn nhân của tội phạm mua bán người, phụ nữ di cư không an toàn trở về (đối tượng không được tiếp cận nguồn vốn vay của ngân hàng), Hội LHPN Hải Phòng mạnh dạn tín chấp, khai thác các nguồn vốn cho chị em vay, phát triển kinh tế, ổn định đời sống. Đến nay, nguồn vốn tín chấp quay vòng lên tới gần 350 triệu đồng cho 268 lượt phụ nữ thuộc các đối tượng trên vay phát triển làm ăn kinh tế, ổn định đời sống.
Theo chị Ngọt, trong hơn 600 phụ nữ lấy chồng ngoại hơn ba chục phụ nữ quay trở về. Trong đó, có một số phụ nữ là nạn nhân của các đối tượng mua bán người lừa sang biên giới phía Bắc trước năm 2000.
Phó Chủ tịch Hội LHPN Hải Phòng, Nguyễn Thị Phương cho biết: Từ năm 2000 đến nay, hiện tượng lôi kéo dụ dỗ phụ nữ và trẻ em sang Trung Quốc đã giảm hẳn do chị em đã được tuyên truyền nên cảnh giác hơn. CLB là cầu nối cộng đồng dân cư với những người không may mắn, xóa đi kỳ thị, giúp những người phụ nữ lấy chồng nước ngoài trở về còn đầy mặc cảm, có đủ bản lĩnh và tự tin xây dựng cuộc sống mới.
“Bốn không” thành “năm biết”
Nhằm hạn chế số lượng phụ nữ lấy chồng nước ngoài và giúp các nạn nhân di cư không an toàn trở về tái hòa nhập cộng đồng, Hội LHPN Hải Phòng xây dựng chương trình hoạt động phòng chống mua bán phụ nữ và trẻ em giai đoạn 2005 – 2007, nhằm tuyên truyền nâng cao nhận thức trong cộng đồng dân cư, các tầng lớp phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ có nguy cơ cao.
Trong đó, tập trung xây dựng thí điểm 14 mô hình CLB phòng chống buôn bán phụ nữ, trẻ em tại ba huyện ngoại thành là Kiến Thụy, Vĩnh Bảo, Thủy với sự tham gia ban đầu của 400 thành viên. Họ là những người mẹ có con đi lấy chồng nước ngoài, phụ nữ là nạn nhân của bọn tội phạm mua bán người và những phụ nữ di cư không an toàn quay trở lại Việt Nam.
Một trong những hoạt động trọng tâm của CLB là tư vấn sâu cho gia đình có con em chuẩn bị đi lấy chồng nước ngoài về các nguy cơ có thể xảy ra. Đây cũng là một điều kiện để một cô dâu chuẩn bị lấy chồng nước ngoài được cấp giấy chứng nhận của hội phụ nữ trước khi được tư pháp cấp giấy đăng ký kết hôn.
Chị Bùi Thị Út, Chủ tịch Hội phụ nữ xã Đại Hợp phấn khởi: “Chúng tôi đã khắc phục tình trạng hôn nhân “bốn không”: không tình yêu; không hiểu biết văn hóa, phong tục tập quán, không ngôn ngữ; không biết tình trạng sức khỏe và không biết hoàn cảnh gia đình của đối tượng đến cầu hôn thành “năm biết”: biết văn hóa, phong tục tập quán, ngôn ngữ; biết tình trạng sức khỏe; biết hoàn cảnh gia đình của đối tượng sẽ kết hôn; hiểu biết pháp luật về hôn nhân gia đình; biết thực trạng những cuộc hôn nhân nước ngoài thành công và thất bại của những chị em đi trước. Từ đó, xây dựng hôn nhân trên nền tảng có tình yêu, sự hiểu biết và cảm thông chia sẻ”.
Còn chi hội trưởng phụ nữ thôn Đường Dưỡng (xã Lập Lễ), Vũ Thị Duyên cho biết, nếu như trước đây, phụ nữ trong xã “bị” lựa chọn, thì bây giờ, họ đã “được” chọn. Và lựa chọn đó trên cơ sở hiểu biết, thông tin. “Phần lớn do do người thân, họ hàng ở nước ngoài giới thiệu. “Hoặc con chị nó đi con dì nó lớn, người đi trước giới thiệu người đi sau, nên cũng biết rõ “gia cảnh “Lựa nơi tử tế họ mới gả chứ!” ”- Chị tự tin.
Bên cạnh đó, phần lớn đàn ông ngoại quốc về “ra mắt” gia đình vợ tương lại là do người thân, họ hàng ở nước ngoài giới thiệu. Một khi biết rõ gia cảnh, lý lịch gia đình chú rể, tỷ lệ kết hôn với người nước ngoài có độ an toàn cao hơn trước.
Tình trạng nhà gái phải trả từ 20-40 triệu đồng môi giới đã chấm dứt. Đa số gia đình cô dâu còn được nhà chồng hỗ trợ kinh phí lo đám cưới. Theo khảo sát, có tới 80% bố mẹ cô dâu Việt được con rể đón sang thăm “gia cảnh”, khi trở về đều phấn khởi, yên tâm vì con gái mình đã được gả vào chỗ ưng ý.
An ủi nẻo về
Dưới sự hỗ trợ tài chính của tổ chức AAV Việt Nam, Hội phụ nữ Hải Phòng mở sáu lớp tập huấn “Khởi sự doanh nghiệp nhỏ và cực nhỏ” cho 140 chị và một lớp chuyển giao khoa học kỹ thuật chăn nuôi gà chọi và lợn siêu nạc cho ba mười chị là phụ nữ di cư không an toàn trở về tại 12 xã tham gia dự án. 16 chị được hội hỗ trợ học nghề, đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất với kinh phí hơn 80 triệu đồng.
Những con đường ở xã Lập Lễ dẫn tôi tới nhà chị Vũ Thị H. nạn nhân của tội phạm mua bán người được hội phụ nữ giúp đỡ, trở thành tuyên truyền viên tích cực. Trong một lần ra khơi gặp bão, chiếc tàu đánh cá, phương tiện kiếm sống duy nhất của cả gia đình chị H. bị đắm, dẫn đến vỡ nợ. Trong lúc gia đình túng quẫn, vì muốn giúp đỡ bố mẹ, chị đã trốn nhà, theo lời rủ rê của một người hàng xóm “đi làm ăn xa”. Thực tế, chị đã bị lừa bán sang kia biên giới, làm vợ trong một gia đình nông thôn nghèo ở biên giới phía Bắc, làm lụng cực nhọc, vất vả.
Sau một thời gian chung sống với chồng, chị sinh được một trai, một gái. Kể từ khi sinh được con trai, gia đình nhà chồng cách li, giữ luôn thằng bé không cho nó cạnh mẹ. Ngôn ngữ bất đồng, cộng với nỗi nhớ quê hương, chị cùng con gái trốn về nước.
Khi trở về, được sự vận động của cán bộ phụ nữ, chị tham gia CLB, được hỗ trợ dạy nghề may, một bàn cắt và năm triệu đồng mua máy khâu. Bằng nhiều nguồn vốn khác, chị H vay khoảng 12 triệu đồng, cùng bố mẹ, mua vịt, cá giống phát triển trang trại, ổn định cuộc sống, có tiền mua thuốc chữa bệnh và nuôi con gái ăn học. Không chỉ chị H, một số chị em khác vượt qua mặc cảm, trở thành những tuyên truyền viên nhiệt tình như chị T ở Phả Lễ, chị H ở Lập Lễ (Thủy Nguyên), chị N ở Đoàn Xá (Kiến Thụy).
Muôn nẻo hôn nhân, muôn vẻ vui buồn. Thực trạng hôn nhân có yếu tố nước ngoài ở Hải Phòng đang đặt ra nhiều điều tiếp tục phải bàn. Khi mừng tiệc cưới, hai họ không chỉ bàn chuyện kén rể hiền mà còn lo chuyện qua sông cách núi trở lại mắc sông của phận con gái nơi đất khách, xa lạ đủ thứ từ ăn mặc, nói năng, sinh hoạt...thì chuyện đi, về của những nàng dâu Việt vẫn còn là chủ đề trà dư tửu hậu ở đất này.